تبلیغات
تازه های دنیای امروز - دروازه قرآن شیراز

دنیا جای خوبی است، ارزش جنگیدن دارد

دروازه قرآن شیراز

تاریخ:یکشنبه 1391/11/22-07:15 ب.ظ

shiraz

دروازه قرآن یکی از نمادهای، تأثیر قرآن بر زندگی مردم ایران و از بناهای ارزشمند اسلامی در کشور ما به شمار می آید.دروازه قرآن، بنایی است اسلامی ایرانی که با معماری خاص خود در ورودی تعدادی از شهرهای ایران خودنمایی می کرده و می کند.از اینکه در طول تاریخ چه تعداد دروازه قرآن و در چه شهرهایی بنا شده است، اطلاع دقیقی در دسترس نیست؛امّا گزارش های تاریخی و نیز بناهای باقی مانده، حکایت از اهمیت این گونه بناها در فرهنگ دینی مردم ایران دارد.

در میان دروازه قرآن هایی که در ایران وجود داشته و دارد، دروازه قرآن شیراز،هم از نظر قدمت و هم از دیدگاه شهرت عمومی از اهمیت ویژه ای برخوردار است،از این رو به بررسی بنای این دروازه و دوره های تاریخی گذشته بر آن و نیز بررسی اعتقاد مردم به آن و گویه های عامیانه درباره آن می پردازیم.

مرحوم شهری درباره دروازه های شهر تهران می گوید:«در هر طرف از جهات چهار گانه شهر، سه دروازه وجود داشت».1

هر یک از این دروازه ها به نامی شهرت داشت.پاره ای از این دروازه ها بر اساس راه اصلی شهر مقصد،نامگذاری می شد. مثلاً: دروازه ای که سر راه قزوین بود به دروازه قزوین نام می گرفت و برخی دروازه ها به نام همان محل نام گذاری می شد. مانند: دروازه ری و تعداد دیگری از دروازه ها به دلیل خصوصیت ویژه آن نامگذاری می شد. مانند: دروازه قرآن.

امّا دروازه قرآن ،معمولاً به شکل بناهایی طاقی شکل هستند که جایگاه ویژه ای در بالای این طاق ها برای قرار دادن یک یا چند جلد قرآن کریم در نظر گرفته می شود و هدف از بنای این گونه ساختمان ها، عمل به آموزه هایی است که سفارش به پناه جویی از قرآن کریم کرده و مردم را به امنیت یابی از طریق قرآن تشویق و ترغیب نموده است.

دروازه قرآن شیراز

دروازه قرآن شیراز

در شمال شهر شیراز در مسیر اصفهان به شیراز در میانه کوه های بابا کوهی و چهل مقام، تنگ راهی وجود دارد که آن را تنگه الله اکبر می خواندند.در کناره راه اصلی،بنای تاریخی به چشم می خورد که مشهور به دروازه قرآن است.وجه تسمیه این بنا ـ دروازه قرآن ـ به خاطر قرآنی است که در درون اتاقکی بر بالای این بنا جای داده شده است.

درباره بنای اصلی دروازه قرآن شیراز گفته اند:در زمان حکومت شیعی آل بویه، هنگامی که عضدالدّوله دیلمی در فارس حکومت می کرد.در حدود سال 328 (هـ.ق) به دستور او بنای دروازه شیراز نهاده شد تا قرآنی را بر بالای دروازه گذاشته تا مردم، هنگام ورود و خروج از زیر قرآن رد شوند و مسافران به برکت عبور از زیر آن به سلامت،مسافرت خود را به پایان برند.این دروازه، شامل یک طاق مرتفع از نوع طاق کجاوه ای در وسط طاق با ارتفاع کم در طرفین بوده است.

به مرور زمان طاق شکسته و تخریب شد تا اینکه در زمان حکومت کریم خان زند( 1172 ـ 1193هـ .ق) مجدداً این دروازه را بازسازی نموده و در قسمت فوقانی اتاقکی ساختند و دو جلد قرآن نفیس به خط ثلث در آن جای دادند.

در زمان قاجاریه که چند زلزله شیراز را تکان داد، این دروازه آسیب هایی دید، امّا به وسیله محمد زکی خان نوری مورد بازسازی و مرمّت قرار گرفت.این بنا تا سال 1315 شمسی بر پا بود تا اینکه در طرح توسعه راه شمالی شیراز این بنا را که بر سر راه بود، تخریب و قرآن های آن را به موزه پاریس منتقل کردند.

از دروازه توصیف شده، تصویرهایی در دست است که در بالای آن اتاقی با پنجره مشبّک وجود دارد. در سال 1327 شمسی یکی از بازرگانان مشهور شیراز به نام حاج حسین ایگار معروف به اعتماد التجار،آستین همّت بال زده و دروازه جدید را با فاصله کمی از دروازه کهن برپا داشت.

دروازه جدید در اندازه بزرگ تر، شامل دهانه قوس تیزه دار و دو ورودی کوچک بر روی جرزهای دو طرف و اطاق مستطیل شکلی بر فراز آن برای گذاشتن قرآن برپا گردید.

در این بنا، آیاتی از قرآن را به خط ثلث و نسخ دور تا دور در دروازه قرآن نقش کرده اند؛در پیشانی شمالی این طاق آیه :«انّ هذا القران یهدی للتی هی اقوم» .(سوره اسراء، آیه 9) و بر پیشانی جنوبی و سمت شهر شیراز آیه :«قل لئن اجتمعت الانس و الجنّ علی…».(سوره اسراء، آیه 88) و در گوشه غربی طاق آیه :«انّا نحن نزّلنا الذّکر» و ادامه آیه در گوشه شرقی: «و انّا له لحافظون» (سوره حجر، آیه 9) نوشته شده است.2

قرآن های دروازه شیراز و نویسندگان آنها

قرآن هایی که در دروازه قرآن قدیمی شیراز وجود داشت، از شهرت ویژه ای برخوردار بود و مورد اعتقاد عجیب مردم .این قرآن به «قرآن هفده من» شهرت داشته است و ظاهراً قرآن های بزرگی بود که به دید ظاهر بسیار سنگین می آمده، لذا در گفتگوی مردم به این نام مشهور شده است.

هدایت در کتابش می نویسد:«بالای این دروازه قرآنی است که معروف است، هفده من وزن دارد یک نفر که قرآن مزبور را دیده است می گوید:حدود سه چهار من بیشتر وزن آن نیست».3

درباره نویسندگان این قرآن های نفیس خطی نیز اعتقادهایی وجود دارد.عده ای آن را به امام حسین(ع) نسبت داده و آن را به خط ایشان می دانند و عده ای دیگر آن را به خط امام زین العابدین؛ ولی غالباً آن را به خط سلطان ابراهیم فرزند شاهرخ گورکانی یاد کرده اند که در دو جلد و به خط ثلث نگاشته شده است.

مردم شیراز به رد شدن از زیر قرآن این دروازه، اعتقادی خاص داشتند، طی یک رسم قدیمی، مردم شیراز روز اول هر ماه قمری به کنار این دروازه می آمدند و از زیر این قرآن رد می شدند و بدین ترتیب خود را تا آخر ماه در پناه کتاب آسمانی در مقابل بلاها بیمه می کردند».4

در فرهنگ مردم ایران به ویژه اهالی شیراز،گویه ها و مثل هایی نشأت گرفته از قرآن و دروازه قرآن وجود دارد که به یک نمونه از آن اشاره می کنیم.

گاه در گفتگوهای روزمره می شنویم: «مگر قرآن هفده من را تمام کرده ای».از گفتن این جمله اراده می کنند که:مگر کار فوق العاده ای انجام داده ای که این قدر ادّعا و افاده می کنی.مگر چنین قرآنی نوشته و تمام کرده ای که افاده زیادی داری.5

shiraz

دروازه قرآن های موقت

خوب است بدانیم، همیشه دروازه قرآن ها،دائمی و ساختمان های بزرگ و آن چنانی نیستند؛ بلگه گاه به صورت موقت دروازه قرآن هایی از چوپ و کاغذ و… ساخته می شود که هدف از ساخت آن همان رد شدن از زیر قرآن و امنیت جویی از آن است.

در مقاله ای از شهید آوینی با نام «دروازه قرآن» در وصف حال و هوای جبهه و رزمندگان اسلام در ایام جنگ ایران و عراق و در شب عملیات آمده است:«راهیان طریق ولایت، روز انتظار را با شب تحقق وعده های خدا طی می کنند و از میان سنگلاخ های منطقه کوهستانی، خود را به خط می رسانند، کدام پناهی از پناه حضرت امام زمان امن تر و محکم تر و کدام سایه ای از سایه قرآن گسترده تر… چند بسیجی در حال برپا کردن دروازه قرآن هستند؛بچه های لشکر سیدالشهد دروازه قرآن بر می افرازند ، همه چیز را برای ساعت اعزام سپاهیان رسول خدا آماده می سازند».

همچنین در یکی از سایت های آموزش و پرورش درباره به مدرسه رفتن سال اولی ها آمده است:کلاس اولی ها پس از اجرای برنامه های شاد و گلباران،با استقبال گسترده مسؤولان از زیر دروازه قرآن عبور کرده،راهی کلاس ها شدند.

1.تهران قدیم، ج 1،ص 17.

2.مطالب این بخش برگرفته از دایرة المعارف تشیع، ج 7، ص 481 و برخی سایت های اینترنتی است.

3.فرهنگ عامیانه مردم ایران،ص 137.

4. از فرهنگ عامیانه مردم ایران، ص 137.

5.داستان نامه بهنیاری، ص 509.




 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر